غلامحسين افضل الملك
109
سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )
كرده بارها و قنطارها و خروارها مس بيرون ميآورند و ماليات بديوان ميدهند . بلوك ديگر موسوم به « كوه حمائى » است حما با حاء حطى مفتوحه و ميم و الف است . در اين بلوك تنباكوى بسيار به عمل آيد كه براى اهل سبزوار و بلوكات كفايت مىكند ولى بخارج حمل نميشود . اين تنباكو از تنباكوى كاشان بهتر است و ميتوان گفت كه مثل تنباكوى شهر طبس يا بهتر از آن است . اين تنباكو در خود سبزوار كشيدن خوب دارد . بلوك ديگر « فروغن » نام دارد ضبط آن با فا و راء مضمومه و واو ساكنه و غين مفتوحه و نون ساكنه است . بلوك ديگر « زمج » با زاء معجمه مكسوره و ميم مكسوره و جيم ساكنه است . زمج خراب شده و بجاى آن قريهاى ساختهاند كه آن را ده زمين نامند . بسيار آباد است و ده زمين بجاى زمج است هريك از اين چهار بلوك داراى پانزده و بيست قريه و مزارع عديده است « 1 » . بلوك زمج محل ييلاق و خوش آب و هوا است . داراى چندين رستاق
--> ( 1 ) - در حاشيه بخطى كه حواشى ديگر نوشته شده است نوشتهاند « كه جميع كوه ميش هفتاد و دو [ قريهء ] بزرگ و كوچك دارد از . . . خانوارى تا ده . . . تا دويست . . . وار سكنه دارد . . . زراعت آنجا [ ديمى ] است آبى هم دارد بعضى از دهات غلهخيز است . تمام دهات [ باغات ] و اشجار از همه قسم . . . هست با اينكه . . . است در اغلب [ دهات ] انار و انجير بسيار خوب به عمل ميآيد . . اينست در سنوات [ خشك ] سالى و كم بارندگى . . . بطوريكه اغلب اشجار و باغات در سنوات خشكسالى ميخشكد به اين واسطه املاكش بسيار . . . و كم قيمت است [ سالى كه بارندگى ] زياد است محصول فراوان است هرچند سال كه يك سال [ خشكسالى مىشود ] باغات و اشجار آنجا بسيار صدمه زده مىشود و محض اين رعاياى [ آنجاها ] اغلب فقير هستند و ماليات [ آنجاها ] بخصوص ماليات [ خانهدارى ] و گوسفند - دارى سنگين است و [ آنها ] مستحق تخفيف [ از اين ] بابت هستند . ( چون قسمتهاى زيادى در عكس گرفته يا سياه شده است مطالب بحدس نوشته شد . انشاء اللّه وافى به مقصود هست ) .